Sửa Luật Điện lực: Bỏ bù chéo giá điện và 4 bước ngoặt lớn

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 chuẩn bị được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Đây là bước đi quan trọng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời khắc phục những điểm nghẽn pháp lý đang tồn tại trong ngành điện.

Đối với cộng đồng thợ điện, nhà thầu thi công, doanh nghiệp vật tư và người tiêu dùng, những điều chỉnh lần này không chỉ dừng lại ở mặt lý thuyết hay chính sách vĩ mô. Những thay đổi về cơ chế giá, thủ tục đầu tư và quy chế thị trường sẽ tác động trực tiếp đến chi phí sử dụng điện, tiến độ thi công công trình và cơ hội việc làm trong toàn ngành.

Chuyện gì đang diễn ra?

Việc khẩn trương sửa đổi Luật Điện lực xuất phát từ yêu cầu đồng bộ hóa hệ thống pháp luật với các luật mới được ban hành như Luật Đầu tư 2025, Luật Xây dựng 2025, Luật Quy hoạch 2025 và Luật Quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp 2025. Quá trình thực thi Luật Điện lực năm 2024 đã bộc lộ một số vướng mắc khiến chi phí tuân thủ thủ tục hành chính gia tăng, gây chậm trễ trong việc giải phóng các nguồn lực xã hội đầu tư cho hạ tầng năng lượng Báo Công Thương.

Dự thảo Luật sửa đổi tập trung vào nhiều nhóm chính sách đột phá, đáng chú ý nhất là định hướng đổi mới cơ chế giá điện và quy trình đầu tư dự án Báo Công Thương:

Thứ nhất, loại bỏ bù chéo giá điện: Dự thảo thể chế hóa lộ trình xóa bỏ việc bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh. Các chính sách an sinh xã hội như hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo, hộ chính sách sẽ do ngân sách Nhà nước (hoặc nguồn hợp pháp khác) chi trả trực tiếp, tách biệt hoàn toàn khỏi cơ cấu giá điện Báo Công Thương.

Thứ hai, thay đổi cơ chế lập khung giá phát điện: Để bảo đảm tính khách quan, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ trực tiếp tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt khung giá phát điện bằng nguồn vốn ngân sách hoặc nguồn hợp pháp, thay vì giao cho bên mua điện là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tự xây dựng như trước. Ngoài ra, dự thảo bổ sung cơ chế bù đắp chi phí hợp lý khi giá điện chưa kịp điều chỉnh vì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô Báo Công Thương.

Thứ ba, chốt giá hợp đồng mua bán điện (PPA) qua đấu thầu: Dự thảo quy định rõ giá trúng thầu qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư chính là giá giao kết hợp đồng mua bán điện, không tiến hành đàm phán lại giá sau đấu thầu. Điều này giải quyết dứt điểm bài toán đàm phán PPA kéo dài nhiều năm qua Báo Công Thương.

Thứ tư, đơn giản hóa thủ tục và mở rộng thị trường: Dự thảo đề xuất miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án điện đã nằm trong danh mục chương trình, dự án thực hiện quy hoạch được phê duyệt và xác định rõ thông số kỹ thuật (trừ điện hạt nhân, dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc an ninh quốc phòng). Đồng thời, loại bỏ ưu đãi riêng cho doanh nghiệp nhà nước để bảo đảm bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) bao gồm cả đơn vị bán lẻ điện và bổ sung khung pháp lý cho Thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) Báo Công Thương.

Bối cảnh đổi mới thể chế và thị trường điện Việt Nam

Theo Luật Điện lực số 61/2024/QH15, thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam được xác lập phát triển theo ba cấp độ nối tiếp: thị trường phát điện cạnh tranh, thị trường bán buôn điện cạnh tranh và thị trường bán lẻ điện cạnh tranh. Việc mở rộng cạnh tranh theo lộ trình giúp tái cơ cấu ngành điện phù hợp với thực tiễn, vừa bảo đảm vai trò điều tiết của Nhà nước vừa giữ vững an ninh cung ứng Báo Mới.

Tuy nhiên, cơ chế giá điện cũ tồn tại tình trạng “bù chéo” – tức giá điện sản xuất hoặc kinh doanh bù cho giá điện sinh hoạt, hoặc nhóm phụ tải này gánh chi phí cho nhóm phụ tải khác. Cơ chế này làm sai lệch tín hiệu thị trường, khiến nhà đầu tư khó tính toán hiệu quả tài chính và người dùng không có động lực tiết kiệm điện đúng mức. Việc tách chính sách an sinh xã hội ra khỏi giá điện và chi trả trực tiếp từ ngân sách là bước đi cần thiết để đưa giá điện về đúng nguyên tắc thị trường Báo Công Thương.

Bên cạnh đó, thủ tục đầu tư và đàm phán giá PPA phức tạp từng là rào cản khiến nhiều dự án nguồn điện bị chậm tiến độ. Việc chốt giá trúng thầu làm giá PPA và giảm bớt khâu chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ tháo gỡ điểm nghẽn này Báo Công Thương. Yêu cầu cấp bách về nguồn cung hiện rõ tại các đô thị lớn như Hà Nội, nơi chính quyền đang thúc đẩy tiến độ hai nhà máy điện mặt trời nổi hồ Suối Hai (120MW) và hồ Đồng Mô (160MW) với tổng công suất 280MW nhằm bảo đảm không để xảy ra tình trạng thiếu điện PetroTimes.

Tác động tới người dùng điện và người làm nghề

Đối với hộ gia đình và đối tượng thụ hưởng an sinh

Khi việc bù chéo giá điện bị bãi bỏ, giá điện sinh hoạt sẽ phản ánh sát hơn chi phí sản xuất và truyền tải thực tế Báo Công Thương. Người dân sử dụng điện sẽ trả tiền theo đúng mức tiêu thụ và giá trị thị trường, khuyến khích việc lắp đặt các thiết bị tiết kiệm điện và sử dụng điện thông minh.

Đối với hộ nghèo và hộ chính sách, quyền lợi không bị ảnh hưởng tiêu cực vì Nhà nước sẽ hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt hoặc khoản chi trả từ ngân sách, giúp minh bạch hóa chính sách an sinh mà không làm méo mó giá điện Báo Công Thương.

Đối với thợ điện, nhà thầu thi công và đơn vị tư vấn

Quy định giá trúng thầu là giá hợp đồng PPA chính thức sẽ rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án Báo Công Thương. Khi rủi ro đàm phán giá sau đấu thầu được loại bỏ, các chủ đầu tư sẽ mạnh tay xuống tiền, giúp các dự án nguồn điện và lưới điện đấu nối nhanh chóng bước vào giai đoạn thi công.

Điều này đem lại nguồn việc làm dồi dào và ổn định cho các nhà thầu M&E, đơn vị thi công trạm biến áp, đường dây và lực lượng thợ điện kỹ thuật cao. Ngoài ra, việc bổ sung khung pháp lý cho năng lượng tái tạo và điện gió ngoài khơi (bao gồm quy định khảo sát, tháo dỡ công trình) cũng mở ra các phân khúc dịch vụ kỹ thuật mới Báo Công Thương.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, đại lý vật tư và đơn vị bán lẻ

Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được mở rộng cho cả các đơn vị bán lẻ điện sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong các khu công nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn điện sạch. Tình trạng bình đẳng giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân trong lựa chọn nhà đầu tư giúp môi trường kinh doanh minh bạch hơn Báo Công Thương.

Đối với các đại lý vật tư thiết bị điện, sự khởi sắc của các dự án nguồn điện sạch – như dự án điện mặt trời nổi tại Hà Nội PetroTimes – cùng quy định chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” đối với giấy phép hoạt động điện lực Báo Công Thương sẽ thúc đẩy luồng luân chuyển hàng hóa, thiết bị đo lường và bảo vệ trên thị trường.

Điều cần theo dõi tiếp theo

• Quá trình thảo luận và bấm nút thông qua Dự thảo Luật sửa đổi tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI Báo Công Thương.
• Lộ trình cụ thể và các mốc thời gian xóa bỏ bù chéo giá điện do Chính phủ ban hành Báo Công Thương.
• Quy chế giao dịch Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và hướng dẫn chi tiết cơ chế DPPA mở rộng cho đơn vị bán lẻ Báo Công Thương.
• Tiến độ triển khai thực tế của các dự án điện trọng điểm, điển hình như hai dự án điện mặt trời nổi Suối Hai và Đồng Mô tại Hà Nội PetroTimes.

Kết luận

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực thể hiện quyết tâm loại bỏ các rào cản thể chế, đưa thị trường điện Việt Nam tiến gần hơn tới nguyên tắc cạnh tranh minh bạch và bền vững. Việc loại bỏ bù chéo giá điện và đơn giản hóa thủ tục đầu tư sẽ tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, giúp ngành điện thu hút nguồn lực xã hội và bảo đảm an ninh năng lượng cho giai đoạn phát triển mới.

Câu hỏi thường gặp

Bỏ bù chéo giá điện nghĩa là gì đối với hộ gia đình?

Bỏ bù chéo nghĩa là giá điện sinh hoạt và sản xuất sẽ phản ánh đúng chi phí thực tế. Người tiêu dùng sẽ trả tiền điện theo đúng giá trị sử dụng thay vì nhóm khách hàng này gánh chi phí cho nhóm khác. Hộ nghèo và hộ chính sách sẽ nhận hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước thay vì giảm giá điện qua cơ cấu giá.

Việc quy định giá trúng thầu là giá hợp đồng PPA giúp ích gì cho dự án điện?

Quy định này giúp khắc phục dứt điểm tình trạng dự án điện làm xong nhưng phải chờ đàm phán giá PPA kéo dài nhiều năm. Nhà đầu tư chốt được bài toán tài chính ngay từ khâu đấu thầu, giảm thiểu rủi ro pháp lý và chi phí phát sinh, từ đó đẩy nhanh tiến độ đưa nguồn điện mới vào vận hành.

Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) mở rộng mang lại cơ hội nào cho thị trường?

Việc mở rộng đối tượng DPPA bao gồm cả các đơn vị bán lẻ điện tạo điều kiện cho doanh nghiệp sản xuất và khu công nghiệp tiếp cận trực tiếp nguồn năng lượng tái tạo. Điều này thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh phát triển, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện sạch để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế.

Nguồn tham khảo

• Sửa đổi Luật Điện lực: Đổi mới cơ chế giá điện và phát triển thị trường điện cạnh tranh – Báo Công Thương, 12:24 16/10/2026
• Hà Nội thúc tiến độ hai nhà máy điện mặt trời nổi công suất 280MW – PetroTimes, 13:45 16/10/2026
• Phát triển thị trường điện cạnh tranh: Định hướng xuyên suốt trong chính sách năng lượng – Báo Mới, 10:54 16/10/2026