Định hướng tách truyền tải điện khỏi EVN: Bước ngoặt thị trường

Sự kiện Bộ Công Thương công bố thông tin về Đề án tái cơ cấu ngành điện tại họp báo thường kỳ đang thu hút sự chú ý lớn từ dư luận và giới chuyên môn. Đây không chỉ là câu chuyện tái cấu trúc một tập đoàn nhà nước, mà là bước chuyển mình mang tính lịch sử của toàn bộ hệ thống năng lượng Việt Nam hướng tới một thị trường điện cạnh tranh thực sự. Đối với các nhà thầu thi công, thợ điện, đại lý vật tư và cả những hộ gia đình sử dụng điện, những thay đổi này sẽ tác động trực tiếp đến cách thức vận hành hệ thống, chi phí sử dụng điện và cơ hội kinh doanh trong tương lai gần.

Việc hiểu rõ bản chất của cuộc cải cách này là vô cùng cần thiết để chủ động thích ứng. Mô hình “một chợ, một người bán” truyền thống đang dần được thay thế bằng một cơ chế đa dạng hơn, nơi tính minh bạch và công bằng được đặt lên hàng đầu. Những định hướng mới không chỉ tái định nghĩa vai trò của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) mà còn mở ra cơ hội cho các thành phần kinh tế khác tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện năng.

Chuyện gì đang diễn ra?

Tại buổi họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương diễn ra vào chiều ngày 7/10/2026, đại diện Cục Điện lực đã chính thức thông tin về hai đề án quan trọng vừa được trình lên Chính phủ vào ngày 15/9/2026. Đó là Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ phát triển thị trường điện lực cạnh tranh (do Bộ Công Thương xây dựng) và Đề án tái cơ cấu EVN (do Bộ Tài chính chủ trì xây dựng) Báo Chính phủ. Sự xuất hiện đồng thời của hai đề án này cho thấy quyết tâm lớn của Chính phủ trong việc cải tổ toàn diện sơ đồ vận hành của ngành năng lượng quốc gia.

Thông tin đáng chú ý nhất trong đề án là định hướng sớm tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) ra khỏi EVN để chuyển về bộ, ngành quản lý Báo Chính phủ. Hiện tại, EVNNPT đang là doanh nghiệp nhà nước duy nhất vận hành và phát triển hệ thống truyền tải điện quốc gia với quy mô quản lý lên tới 33.405 km đường dây 500 kV và 220 kV. Việc tách bạch này nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch giữa các đơn vị phát điện và lưới điện truyền tải, xóa bỏ hoàn toàn lo ngại về sự ưu ái nội bộ trong vận hành hệ thống Thanh Niên.

Bên cạnh đó, đề án cũng vạch rõ lộ trình cải cách toàn diện các khâu khác trong chuỗi cung ứng điện. Ở khâu phát điện, nhà nước tiếp tục chủ trương cổ phần hóa và thoái vốn tại các tổng công ty phát điện (GENCO) thuộc EVN để thu hút thêm nguồn vốn đầu tư mới. Đồng thời, một Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia dự kiến sẽ được thành lập để quản lý các nhà máy thủy điện đa mục tiêu lớn như Hòa Bình, Ialy và các dự án điện hạt nhân trong tương lai. Ở khâu hạ tầng phân phối và bán lẻ, hoạt động phân phối (đường dây hạ thế, trạm biến áp địa phương) sẽ được tách biệt rõ ràng với hoạt động bán lẻ điện về cả chi phí lẫn tổ chức sở hữu trong dài hạn Báo Chính phủ.

Bối cảnh tái cấu trúc và nguyên lý tách bạch ngành điện

Để hiểu vì sao cần có sự thay đổi lớn này, chúng ta cần nhìn vào cấu trúc vận hành của ngành điện. Một hệ thống điện truyền thống bao gồm bốn khâu cơ bản: phát điện (sản xuất), truyền tải (vận chuyển điện áp cao trên diện rộng), phân phối (đưa điện áp thấp đến từng khu vực) và bán lẻ (đo đếm, thu tiền, dịch vụ khách hàng). Trước đây, EVN đóng vai trò là đơn vị tích hợp dọc, nắm giữ hầu như toàn bộ các khâu này, dẫn đến sự thiếu cạnh tranh và khó thu hút vốn đầu tư tư nhân.

Theo phân tích của ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, kinh nghiệm quốc tế cho thấy cốt lõi của một thị trường điện cạnh tranh thành công là phải tách bạch giữa các khâu “độc quyền tự nhiên” và các khâu “có thể cạnh tranh”. Truyền tải và phân phối điện là những khâu độc quyền tự nhiên vì không thể có hai doanh nghiệp cùng xây dựng hai hệ thống đường dây song song trên cùng một tuyến đường để cạnh tranh nhau, điều này gây lãng phí tài nguyên và không khả thi về mặt quỹ đất. Ngược lại, phát điện và bán lẻ điện hoàn toàn có thể xã hội hóa để nhiều đơn vị cùng tham gia cạnh tranh sòng phẳng Báo Chính phủ.

Thực tế tại Việt Nam, EVN hiện không còn nắm độc quyền tuyệt đối ở khâu phát điện khi tập đoàn này chỉ sở hữu chưa đến 40% các dự án nguồn điện. Phần lớn công suất nguồn điện hiện nay đã thuộc về các doanh nghiệp trong và ngoài nước, tạo nên một thị trường phát điện cạnh tranh bước đầu. Trước đó, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cũng đã được tách khỏi EVN và chuyển về Bộ Công Thương quản lý để đảm bảo tính khách quan trong điều độ hệ thống. Bước tiếp theo là tách truyền tải (EVNNPT) và phân rã khâu phân phối – bán lẻ để hoàn thiện bức tranh thị trường cạnh tranh hoàn hảo Báo Chính phủ.

Tác động tới người dùng điện và người làm nghề

Đối với hộ gia đình và người tiêu dùng điện

Sự thay đổi này hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích dài hạn cho người dân sử dụng điện sinh hoạt. Khi khâu bán lẻ điện được tách bạch hoàn toàn khỏi khâu phân phối hạ tầng, người tiêu dùng trong tương lai có thể được quyền lựa chọn đơn vị cung cấp điện (nhà bán lẻ) có dịch vụ tốt nhất và giá cả cạnh tranh nhất, thay vì chỉ có một lựa chọn duy nhất là công ty điện lực khu vực như hiện nay. Cơ chế này tương tự như cách người dùng lựa chọn mạng viễn thông di động. Giá điện bán lẻ sẽ phản ánh sát hơn biến động của thị trường, đồng thời các dịch vụ chăm sóc khách hàng, giải quyết sự cố hay lắp đặt công tơ cũng sẽ được nâng cao chất lượng để giữ chân khách hàng.

Đối với nhà thầu thi công và thợ điện

Việc tái cơ cấu ngành điện mở ra một sân chơi minh bạch và bình đẳng hơn cho các nhà thầu cơ điện (M&E) và thợ điện độc lập. Khi lưới truyền tải và phân phối được quản lý độc lập bởi các đơn vị chuyên trách không chịu sự chi phối của đơn vị bán điện, quy trình đấu nối các công trình điện, đặc biệt là các dự án điện mặt trời mái nhà hay trạm biến áp tư nhân, sẽ trở nên rõ ràng và công bằng hơn. Các nhà thầu thi công sẽ dễ dàng tiếp cận các tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, giảm thiểu các thủ tục hành chính rườm rà. Ngoài ra, việc phát triển thị trường điện cạnh tranh cũng thúc đẩy nhu cầu lắp đặt các hệ thống quản lý năng lượng thông minh, hệ thống đo đếm hiện đại, tạo thêm nhiều việc làm chất lượng cao cho lực lượng lao động kỹ thuật.

Đối với doanh nghiệp sản xuất và đại lý vật tư điện

Các doanh nghiệp sản xuất tiêu thụ nhiều điện năng sẽ là đối tượng hưởng lợi lớn nhờ khả năng tối ưu hóa chi phí. Với việc cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) qua lưới điện quốc gia đã bắt đầu được triển khai với các hợp đồng đầu tiên được ký kết, các doanh nghiệp giờ đây có thể chủ động mua điện sạch trực tiếp từ các nhà phát triển năng lượng tái tạo Đài Truyền Hình Việt Nam. Sự minh bạch trong chi phí truyền tải điện sau khi EVNNPT tách riêng sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tính toán chi phí vận chuyển điện năng. Đối với các đại lý vật tư điện, việc thị trường xuất hiện nhiều đơn vị bán lẻ và nhà thầu tư nhân tham gia đầu tư nâng cấp lưới điện phân phối sẽ kích cầu mạnh mẽ các thiết bị điện, từ dây cáp, máy biến áp cho đến các thiết bị đóng cắt và công tơ thông minh.

Điều cần theo dõi tiếp theo

• Lộ trình phê duyệt chính thức của Chính phủ đối với hai đề án tái cơ cấu ngành điện và tái cơ cấu EVN sau khi được trình vào giữa tháng 9/2026 Báo Chính phủ.
• Phương án chuyển giao và mô hình quản lý mới của EVNNPT sau khi tách khỏi EVN về các bộ, ngành để đảm bảo không gián đoạn việc vận hành hệ thống truyền tải Báo Chính phủ.
• Các bước triển khai cổ phần hóa các tổng công ty phát điện (GENCO) và tiến trình thành lập Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia Báo Chính phủ.
• Các văn bản hướng dẫn chi tiết về việc tách bạch chi phí phân phối và chi phí bán lẻ tại các tổng công ty điện lực thành viên Báo Chính phủ.

Kết luận

Việc tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) và tái cấu trúc toàn diện ngành điện là một bước đi tất yếu để xóa bỏ thế độc quyền, kiến tạo một thị trường điện cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả tại Việt Nam, Thanh Niên. Dù quá trình chuyển đổi này cần được thực hiện từng bước thận trọng để bảo đảm an ninh năng lượng và năng lực tài chính cho các đơn vị Báo Chính phủ, nhưng đây chắc chắn là một tín hiệu tích cực mở ra nhiều cơ hội phát triển mới cho cả người tiêu dùng, các nhà thầu thi công lẫn các doanh nghiệp trong hệ sinh thái ngành điện lực Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phải tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) ra khỏi EVN?

Việc tách EVNNPT khỏi EVN nhằm tách bạch khâu độc quyền tự nhiên (truyền tải) khỏi các khâu có thể cạnh tranh (phát điện, bán lẻ) [[SRC:1]]. Điều này giúp đảm bảo tính công bằng, minh bạch giữa các đơn vị phát điện và lưới điện, phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh [[SRC:4]].

Khâu phát điện của EVN sẽ thay đổi thế nào theo đề án tái cơ cấu mới?

Khâu phát điện sẽ tiếp tục cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại các tổng công ty phát điện (GENCO) thuộc EVN để thu hút nguồn vốn mới [[SRC:1]]. Đồng thời, đề án xem xét thành lập Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia để quản lý các nhà máy thủy điện lớn đa mục tiêu và điện hạt nhân sau này [[SRC:1]].

Việc tách bạch khâu phân phối và bán lẻ điện sẽ diễn ra theo lộ trình ra sao?

Trước mắt, các tổng công ty điện lực đã tách bạch bộ phận phân phối và bán lẻ [[SRC:1]]. Theo lộ trình dài hạn, chi phí phân phối sẽ được tách riêng với chi phí bán lẻ, tiến tới tách bạch hoàn toàn về mặt sở hữu tổ chức [[SRC:1]].

Nguồn tham khảo

• Tái cơ cấu ngành điện: Định hướng tách truyền tải điện ra khỏi EVN – Báo Chính phủ, 01:37 08/10/2026
• Tách EVNNPT khỏi EVN, xóa độc quyền truyền tải điện – Thanh Niên, 20:15 07/10/2026
• Mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia – Đài Truyền Hình Việt Nam, 22:37 07/10/2026